Cengiz Han’dan Togan Temür’e Çin’de Moğollar  (1215-1368)

Moğol İmparatorluğu üzerine yapılan çalışmalar akademik çevrelerde de geniş okuyucu kitlesi arasında da büyük ilgi görmektedir. Buna karşın Cengiz Han'ın torunu Kubilay Han'ın Çin'de kurduğu Kubilay Hanlığı (Yuan Hanedanı, 1260-1368) hâlâ yeterince incelenmemiş bir alandır. Bu kitap söz konusu boşluğu doldurmak üzere hanlığın merkezî idarî yapısını ve bu yapı içinde özellikle malî sistemini bütüncül bir çerçevede ele almaktadır.

Kitabın Özgünlüğü

Konargöçer bir kavim olan Moğolların, tarım ekonomisine dayalı Çin'de yaklaşık yüz yıl hâkimiyet kurabilmesi, oluşturdukları malî yapının işlevselliğini açıkça göstermektedir. Franke, Schurmann, Togan ve Chen Gaohua gibi araştırmacılar bu alanda değerli çalışmalar yapmış, ancak genellikle malî yapının belirli yönlerine odaklanmıştır. Bu kitap ise yönetim örgütlenmesini, memuriyetleri ve görevleri, devletin gelir-gider yapısını ve para rejimini bir arada inceleyerek konuya sistematik bir bakış sunar. Türkiye'deki Moğol tarihi ve Asya tarihi araştırmalarına önemli bir katkı sağlaması hedeflenmektedir.

İçerik

Kitap yedi bölümden oluşmaktadır:

1. Siyasi tarih: Moğol İmparatorluğu'nun kuruluşu ve Kubilay Hanlığı'nın siyasi tarihi

2. Merkez Sekreterliği: Hanlığın en üst birimlerinden biri ve ona bağlı alt birimler

3. Maliye Nazırlığı: Yapısı, görevleri, görevleri yürüten personel ve bağlı birimler

4. Kâğıt paralar: Moğol İmparatorluğu döneminden Kubilay Hanlığı'nın sonuna kadar tedavüle sürülen kâğıt paraların gelişimi

5. Vergiler: Devletin önemli gelir kalemleri olan çeşitli vergiler

6. Devlet tekelleri: Tekel ürünleri ve bunlara ilişkin düzenlemeler

7. Giderler: Devletin önemli gider unsurları

Malî verilerin daha kolay takip edilebilmesi için yazar tarafından hazırlanan çeşitli tablolar da esere eklenmiştir.

Kaynaklar

Çalışmanın temel dayanağı, imparator Cudibala döneminde 1321-1322 yıllarında derlenip basılan "Yuan Tüzüğü", özellikle de bu eserin "Maliye Nazırlığı" bölümüdür. Yalnızca bu esere dayanmanın yeterli olmayacağı düşüncesiyle "Yuan Yıllığı", "Yeni Yuan Yıllığı" ve Reşîdüddin'in **"Câmiu't-Tevârih"**i ile diğer dillerdeki araştırma eserleri de değerlendirilmiştir.

Çince kaynaklar karşılaştırılırken kişi adı, yer adı ve tarih bakımından zaman zaman tutarsızlıklar tespit edilmiştir. Bu durum özellikle "Yuan Yıllığı"nın 1369-1370 yıllarında kısa sürede derlenmesine bağlanmaktadır. Söz konusu farklılıklar metin içinde veya dipnotlarda gösterilmiş olup çalışmanın genel çerçevesini olumsuz etkilemediği belirtilmektedir.

Terminoloji ve Yazım Tercihleri

• Unvanlar ve kurumlar: Doğru karşılıkları vermek için Charles O. Hucker'ın A Dictionary of Official Titles in Imperial China adlı eserinden ve Yu Lunian'ın Çin Bürokrasisi Büyük Sözlüğü'nden yararlanılmış, açıklamalar dipnotlarda gösterilmiştir.

• Türkçe karşılıklar: "Defterdar" sözcüğü Osmanlı malî yapısını çağrıştırdığından, Prof. Dr. Hayrunnisa Alan ile yapılan uzun istişareler sonucunda "nazır", "sekreter", "bakan" gibi karşılıklar tercih edilmiştir. Okuyucuya kolaylık sağlamak için zaman zaman "nazırlık", "eyalet", "sancak", "kaza", "âlâ", "edna", "evsat" ve "pîşkeş" gibi eski terimler de kullanılmıştır.

• Devletin adlandırılması: Çin kaynaklarında Cengiz Han'ın devleti için "imparatorluk", Kubilay Han'ın Çin'deki devleti için "hanedan" ya da "sülale" anlamına gelen terimler kullanılır. Kitapta ise Cuci ulusu ve Çağatay Hanlığı örneklerinde olduğu gibi "Kubilay Hanlığı" veya "Kubilay ulusu" ifadeleri tercih edilmiştir.

• Özel isimler: Çince özel isimler günümüzde yaygın olan Pinyin sistemine göre yazılmış, Çince karakterler de gösterilmiştir. Kişi ve yer adlarında önce Türkçesi, ardından Pinyin'i ve Çince karakterleri verilmiştir. Uzun kurum adlarında metinde yalnızca Türkçesi yer almış, Pinyin ve karakterler dipnota bırakılmıştır. Kaynak metinler geleneksel Çince karakterlerle yazıldığından çalışmada da geleneksel karakterler kullanılmıştır.

Kime Hitap Ediyor?

Kitap, Moğol tarihi, Çin tarihi ve Asya tarihi alanında çalışan araştırmacıların yanı sıra Orta Çağ'da devlet teşkilatı, maliye ve para tarihi ile ilgilenen okuyucular için önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir.